Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. w sprawie SK 140/20 to jedno z najważniejszych orzeczeń dotyczących systemu emerytalnego w ostatnich latach. TK zakwestionował przepis, który przez lata pozwalał ZUS pomniejszać emeryturę powszechną o sumy pobrane wcześniej z tytułu wcześniejszej emerytury. Dla setek tysięcy emerytów oznacza to możliwość wyższej emerytury i wyrównania nawet do trzech lat wstecz.
Problem w tym, że ZUS odmawia przeliczenia — i to w większości spraw. Droga do wyższego świadczenia wiedzie przez sąd. Do początku 2026 r. sądy powszechne wydały 342 korzystne wyroki w tych sprawach, z czego 142 są już prawomocne. Jeśli potrzebujesz pomocy w złożeniu odwołania lub reprezentacji przed sądem, zapraszamy do skorzystania z oferty naszej kancelarii w zakresie spraw ZUS.
Czego dotyczy wyrok TK SK 140/20?
Przez wiele lat ZUS przy obliczaniu emerytury powszechnej (tej przyznawanej po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego) pomniejszał podstawę jej obliczenia o sumę świadczeń pobranych wcześniej z tytułu wcześniejszej emerytury. Podstawą był art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Problem polegał na tym, że osoby decydujące się na wcześniejszą emeryturę przed wejściem w życie tego przepisu nie były informowane o jego negatywnych konsekwencjach dla przyszłej emerytury powszechnej. Decydowały się na wcześniejsze świadczenie w stanie prawnym, który nie przewidywał takiego pomniejszenia — i dopiero wiele lat później okazywało się, że ich emerytura jest trwale i znacząco zaniżona.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 4 czerwca 2024 r. (sygn. SK 140/20) orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej jest niezgodny z Konstytucją RP — w szczególności z art. 67 ust. 1 (prawo do zabezpieczenia społecznego) i art. 2 (zasada zaufania obywatela do państwa i ochrony praw nabytych).
Kogo dotyczy wyrok — kryterium kwalifikacyjne
Wyrok SK 140/20 dotyczy osób, które spełniają łącznie następujące warunki: złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r. — czyli przed ogłoszeniem nowelizacji wprowadzającej art. 25 ust. 1b do ustawy emerytalnej, a następnie złożyły wniosek o emeryturę w powszechnym wieku emerytalnym po 1 stycznia 2013 r., i ich emerytura powszechna została pomniejszona o sumy pobranych wcześniejszych świadczeń.
Kryterium daty 6 czerwca 2012 r. jest kluczowe. Trybunał ograniczył swoje orzeczenie do osób, które wnioskowały o wcześniejszą emeryturę przed tą datą — pomijając wnioski złożone w tzw. okresie vacatio legis ustawy z 11 maja 2012 r. Prawnicy wskazują jednak, że skutki wyroku powinny obejmować znacznie szerszą grupę niż szacuje ZUS, w tym kobiety urodzone w latach 1954–1968 oraz mężczyzn urodzonych w latach 1949–1952 i 1954–1968.
Dlaczego ZUS odmawia przeliczenia?
Mimo wydanego wyroku TK ZUS w większości przypadków odmawia przeliczenia emerytury. Organ rentowy powołuje się na art. 114 ustawy emerytalnej, który ogranicza możliwość wzruszenia prawomocnych decyzji — i uznaje, że wyrok TK nie stanowi przesłanki do uchylenia lub zmiany decyzji w trybie tego przepisu.
Stanowisko ZUS jest jednak konsekwentnie odrzucane przez sądy. Sądy pracy i ubezpieczeń społecznych uwzględniają odwołania emerytów i nakazują ZUS przeliczenie emerytury bez stosowania zakwestionowanego przepisu. Do początku 2026 r. zapadły 342 korzystne wyroki sądów powszechnych, z czego 142 są już prawomocne.
Oznacza to, że droga do wyższego świadczenia po wyroku TK SK 140/20 prowadzi przez sąd — nie przez ZUS.
Co można uzyskać — podwyżka i wyrównanie
Skuteczne odwołanie od decyzji ZUS daje dwa rodzaje korzyści.
Po pierwsze, wyższa emerytura na przyszłość — ZUS oblicza świadczenie bez pomniejszenia o sumę wcześniej pobranych emerytur, co może oznaczać znaczący wzrost miesięcznej kwoty.
Po drugie, wyrównanie wsteczne — sądy zasądzają wyrównanie za okresy przeszłe. Przepisy pozwalają na wyrównanie maksymalnie za 3 lata wstecz od złożenia wniosku o przeliczenie. Im wcześniej zostanie złożony wniosek lub odwołanie, tym większe wyrównanie.
Konkretna kwota zależy od wysokości pierwotnej emerytury, okresu pobierania wcześniejszego świadczenia i czasu, który upłynął od przyznania emerytury powszechnej.
Jak się odwołać od odmowy ZUS — krok po kroku
Krok 1 — złóż wniosek o przeliczenie do ZUS. Pierwszym krokiem jest złożenie w ZUS wniosku o ponowne ustalenie wysokości emerytury z powołaniem się na wyrok TK z 4 czerwca 2024 r. (sygn. SK 140/20) i art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Do wniosku dołącz decyzję o przyznaniu wcześniejszej emerytury i decyzję o przyznaniu emerytury powszechnej.
Krok 2 — odbierz decyzję odmowną i zachowaj termin. ZUS w większości przypadków odmówi. Od doręczenia decyzji odmownej masz miesiąc na złożenie odwołania do sądu. Termin jest nieprzekraczalny — jego przeoczenie zamyka drogę sądową.
Krok 3 — złóż odwołanie do sądu okręgowego. Odwołanie składa się za pośrednictwem ZUS do właściwego sądu okręgowego — wydziału pracy i ubezpieczeń społecznych. Pismo kierujesz do sądu, ale fizycznie składasz w oddziale ZUS, który wydał decyzję.
Krok 4 — postępowanie sądowe. Sąd ocenia, czy ZUS prawidłowo zastosował przepisy i czy wyrok TK SK 140/20 ma zastosowanie w Twojej sprawie. Przy spełnieniu warunków — data wniosku o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r. — sądy konsekwentnie uwzględniają odwołania.
Co zawiera odwołanie od decyzji ZUS?
Pismo odwoławcze powinno zawierać dane emeryta z numerem PESEL i adresem do korespondencji, wskazanie zaskarżanej decyzji z numerem i datą, żądanie — uchylenia decyzji i przeliczenia emerytury bez zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej oraz zasądzenia wyrównania, uzasadnienie — wskazanie wyroku TK z 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20), daty złożenia wniosku o wcześniejszą emeryturę i wyjaśnienie dlaczego warunki kwalifikacyjne są spełnione, oraz podpis emeryta lub jego pełnomocnika.
Do odwołania warto dołączyć decyzję o przyznaniu wcześniejszej emerytury z datą wniosku, decyzję o przyznaniu emerytury powszechnej, historię wypłat świadczeń z ZUS oraz wszelką korespondencję z ZUS w tej sprawie.
FAQ — najczęściej zadawane pytania
Czego dotyczy wyrok TK SK 140/20?
Wyrok z 4 czerwca 2024 r. uznał art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej za niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim pozwalał ZUS pomniejszać emeryturę powszechną o sumy pobrane z tytułu wcześniejszej emerytury — wobec osób, które wnioskowały o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r.
Kto może skorzystać z wyroku TK SK 140/20?
Osoby, które złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r., a następnie przeszły na emeryturę powszechną po 1 stycznia 2013 r. i ich emerytura powszechna została pomniejszona o sumy wcześniej pobranych świadczeń.
Dlaczego ZUS odmawia przeliczenia?
ZUS powołuje się na art. 114 ustawy emerytalnej i uznaje, że wyrok TK nie stanowi podstawy do wzruszenia prawomocnych decyzji. Sądy konsekwentnie odrzucają to stanowisko — do początku 2026 r. zapadły 342 korzystne wyroki dla emerytów.
Ile można uzyskać z wyrównania?
Wyrównanie przysługuje maksymalnie za 3 lata wstecz od złożenia wniosku. Konkretna kwota zależy od różnicy między emeryturą wypłacaną a tą, która powinna być wypłacana bez pomniejszenia. Im szybciej zostanie złożone odwołanie, tym wyższe wyrównanie.
Ile mam czasu na odwołanie od decyzji ZUS?
Miesiąc od dnia doręczenia decyzji odmownej. Termin jest nieprzekraczalny — jego przeoczenie zamyka drogę sądową.
Czy wyrok TK SK 140/20 jest stosowany automatycznie?
Nie — wyrok nie spowodował automatycznego przeliczenia emerytur. Każdy zainteresowany musi złożyć wniosek do ZUS, a następnie — wobec spodziewanej odmowy — odwołanie do sądu.
Potrzebujesz pomocy w sprawie przeliczenia emerytury?
Postępowania sądowe przeciwko ZUS w sprawach SK 140/20 wymagają precyzyjnego uzasadnienia, właściwego powołania się na wyrok TK i sprawnego działania w terminach. Kancelaria Adwokacka Adwokata Wiktora Gamrackiego w Rzeszowie oferuje pomoc prawną w zakresie spraw ZUS — w tym przygotowanie wniosku o przeliczenie, odwołania od decyzji odmownej i reprezentację przed sądem okręgowym.
Telefon: +48 796 587 650 Adres: ul. Hanasiewicza 4, Rzeszów Konsultacje: osobiście, telefonicznie lub online
