Czy zatarcie skazania następuje automatycznie? Co do zasady tak. Przy wszystkich podstawowych karach, czyli pozbawieniu wolności, ograniczeniu wolności, grzywnie oraz karze z warunkowym zawieszeniem, zatarcie następuje z mocy prawa po upływie ustawowego terminu. Nie trzeba składać żadnego wniosku. Wniosek do sądu ma znaczenie tylko wtedy, gdy skazany chce przyspieszyć zatarcie skazania na karę pozbawienia wolności. Automatyzm ma jednak wyjątki: zatarcie może zostać wstrzymane, odroczone albo w ogóle wyłączone.
Jeśli termin zatarcia minął, a wpis w Krajowym Rejestrze Karnym nadal widnieje, albo chcesz złożyć wniosek o zatarcie przy karze grzywny lub ograniczenia wolności, pomocny będzie adwokat w sprawach karnych.
Skutki zatarcia skazania — art. 106 KK
Zgodnie z art. 106 KK z chwilą zatarcia skazania uważa się je za niebyłe, a wpis o skazaniu usuwa się z Krajowego Rejestru Karnego. Osoba, wobec której nastąpiło zatarcie, może zgodnie z prawem oświadczyć, że nie była karana, zarówno w dokumentach, jak i w kontaktach z pracodawcą czy urzędami.
Zatarcie skazania nie jest więc tylko formalnością rejestrową. Zmienia status prawny osoby skazanej, bo fikcja prawna obejmuje samo skazanie.
Terminy zatarcia skazania — art. 107 KK
Art. 107 KK reguluje terminy zatarcia w zależności od rodzaju orzeczonej kary. Zasady dla kary z warunkowym zawieszeniem wynikają z art. 76 KK.
Kara pozbawienia wolności — automatyczne zatarcie po 10 latach
Przy karze pozbawienia wolności zatarcie następuje z mocy prawa po 10 latach od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania. Wniosek nie jest wymagany. Na wniosek skazanego sąd może zarządzić zatarcie już po 5 latach, ale tylko jeśli orzeczona kara nie przekraczała 3 lat, a skazany w tym czasie przestrzegał porządku prawnego. Przy karze dożywotniego pozbawienia wolności termin 10 lat biegnie od darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania.
Kara ograniczenia wolności — automatyczne zatarcie po 3 latach
Przy karze ograniczenia wolności zatarcie następuje z mocy prawa po 3 latach od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania. Nie trzeba spełniać żadnych formalności.
Warunkowe zawieszenie wykonania kary — automatyczne zatarcie po roku
Przy karze z warunkowym zawieszeniem zatarcie następuje z mocy prawa po roku od zakończenia okresu próby. Ten termin obowiązuje od 1 października 2023 r., a wcześniej wynosił 6 miesięcy. Warunkiem jest, by sąd nie zarządził wykonania zawieszonej kary. Jeżeli obok kary orzeczono grzywnę, środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny, zatarcie nie nastąpi przed ich wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania (art. 76 § 2 KK).
Kara grzywny — automatyczne zatarcie po roku
Przy karze grzywny zatarcie następuje z mocy prawa po upływie roku od wykonania lub darowania grzywny albo od przedawnienia jej wykonania (art. 107 § 4a KK). Wniosek nie jest potrzebny. Kluczowe jest jednak, aby grzywna została rzeczywiście zapłacona, bo termin liczy się dopiero od jej wykonania.
Warunkowe umorzenie postępowania — brak zatarcia, bo nie ma skazania
Warunkowe umorzenie postępowania nie jest skazaniem, dlatego nie podlega zatarciu. Informacja o nim jest jednak odnotowywana w Krajowym Rejestrze Karnym. Dane te usuwa się z urzędu po upływie okresu, w którym postępowanie może jeszcze zostać podjęte (art. 68 § 4 KK). Wniosek nie jest do tego potrzebny.
Zatarcie skazania a niekaralność
Po zatarciu skazania osoba co do zasady uchodzi za niekaraną. Może uzyskać zaświadczenie z KRK bez wpisu o tym skazaniu.
Niekaralność pierwotna i niekaralność po zatarciu skazania mają co do zasady ten sam skutek prawny. Pracodawca czy urząd, który żąda zaświadczenia o niekaralności, nie zobaczy zatartego skazania. Wyjątkiem są skazania, które z mocy ustawy w ogóle nie ulegają zatarciu (o nich niżej).
Jak sprawdzić czy nastąpiło zatarcie skazania?
Najprościej złożyć wniosek o wydanie zaświadczenia z Krajowego Rejestru Karnego, osobiście w punkcie informacyjnym KRK albo online przez portal Ministerstwa Sprawiedliwości. Zaświadczenie pokazuje aktualny stan wpisów. Opłata wynosi 30 zł przy wniosku papierowym i 20 zł przy wniosku elektronicznym.
Jeśli Twoim zdaniem termin zatarcia już minął, a wpis nadal widnieje w rejestrze, najczęstsze przyczyny są dwie. Pierwsza to niewykonany środek karny lub grzywna. Druga to kolejne skazanie, które wstrzymało zatarcie. W takiej sytuacji warto skonsultować się z adwokatem, który ustali przyczynę i podejmie odpowiednie kroki, w tym wniosek do sądu o stwierdzenie zatarcia.
Kiedy zatarcie jest niemożliwe?
Przepisy przewidują sytuacje, w których zatarcie jest wyłączone albo odsunięte w czasie.
Wyłączenie zatarcia — art. 106a KK. Nie podlega zatarciu skazanie na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, jeżeli pokrzywdzony był małoletnim poniżej lat 15.
Niewykonane środki karne — art. 107 § 6 KK. Zatarcie nie może nastąpić przed wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania orzeczonych środków karnych, przepadku i środków kompensacyjnych, a także przed wykonaniem środka zabezpieczającego. Niewykonany zakaz prowadzenia pojazdów czy nieuiszczona nawiązka odsuwają więc zatarcie.
Kolejne skazanie — art. 108 KK. Jeżeli skazany po rozpoczęciu, a przed upływem okresu wymaganego do zatarcia ponownie popełni przestępstwo, możliwe jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań. Nowe skazanie „blokuje” więc zatarcie poprzedniego do czasu, aż upłyną terminy dla obu.
Sama recydywa (art. 64 KK) nie wyłącza zatarcia. Wydłuża je jednak w praktyce przez zasadę z art. 108 KK.
FAQ — najczęściej zadawane pytania
Czy zatarcie skazania następuje automatycznie?
Co do zasady tak. Przy pozbawieniu wolności, ograniczeniu wolności, grzywnie i karze z warunkowym zawieszeniem zatarcie następuje z mocy prawa po upływie terminu. Może je jednak wstrzymać niewykonany środek karny (art. 107 § 6 KK) lub kolejne skazanie (art. 108 KK).
Po jakim czasie następuje automatyczne zatarcie skazania za pozbawienie wolności?
Po 10 latach od wykonania, darowania lub przedawnienia wykonania kary. Na wniosek sąd może zarządzić zatarcie po 5 latach, jeżeli kara nie przekraczała 3 lat, a skazany przestrzegał porządku prawnego.
Czy zatarcie skazania za karę ograniczenia wolności następuje automatycznie?
Tak, po 3 latach od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania, bez żadnych formalności.
Czy zatarcie skazania za grzywnę następuje automatycznie?
Tak, z mocy prawa po roku od wykonania lub darowania grzywny albo od przedawnienia jej wykonania (art. 107 § 4a KK). Wniosek nie jest potrzebny, ale grzywna musi zostać zapłacona.
Czy warunkowe zawieszenie wykonania kary ulega zatarciu automatycznie?
Tak, po roku od zakończenia okresu próby (od 1 października 2023 r.), o ile sąd nie zarządził wykonania kary. Jeżeli orzeczono także grzywnę lub środek karny, zatarcie nastąpi dopiero po ich wykonaniu.
Czy warunkowe umorzenie postępowania ulega zatarciu automatycznie?
Warunkowe umorzenie nie jest skazaniem, więc nie podlega zatarciu. Informacja o nim jest jednak wpisywana do KRK. Dane te usuwa się z urzędu po upływie okresu, w którym postępowanie mogło zostać podjęte. Wniosek nie jest potrzebny.
Co oznacza zatarcie skazania w praktyce?
Z chwilą zatarcia skazanie uważa się za niebyłe (art. 106 KK), a wpis usuwa się z KRK. Osoba może zgodnie z prawem oświadczać, że nie była karana. Wyjątkiem są skazania, które nie ulegają zatarciu na podstawie art. 106a KK.
Pomoc prawna w sprawie zatarcia skazania w Rzeszowie
Zatarcie skazania zależy od rodzaju kary, wykonania środków karnych i ewentualnych kolejnych skazań, dlatego obliczenie terminu nie zawsze jest proste. Jeśli masz wątpliwości, czy zatarcie już nastąpiło, chcesz je przyspieszyć wnioskiem do sądu albo potrzebujesz pomocy w innej sprawie karnej, kancelaria Adwokata Wiktora Gamrackiego w Rzeszowie oferuje pomoc prawną w zakresie spraw karnych.
Stan prawny: październik 2026 r.
